A Clockwork Orange: een hele generatie opstandige jongens tot Beethoven bekeerd

Beethoven werd 250 jaar geleden geboren, maar de componist is nog lang niet dood: hij wordt nog altijd gehoord. Dat komt niet alleen door zijn beroemde Negende.

Een frequent parkwandelaar kijkt na tien jaar nergens meer van op. Mensen komen en gaan. Er zitten soms rare snuiters tussen, maar die kom je in de spiegel ook weleens tegen. Sommige wandelaars zie je jarenlang dagelijks, tot je op een dag beseft dat ze al maanden verdwenen zijn. ¬Enkelen nestelen zich voorgoed in het geheugen door een opmerkelijk voorval of voorkomen.

Ze was volkomen uit haar element. Ongenaakbaar elegant paradeerde ze op hoge hakken door een modderig park, met een exotische viervoeter die haar stijl vervolmaakte. Ze konden zo de catwalk op. Maar een hond die couture complementeert, kan zich in een park tot een beest ontpoppen: haar harige accessoire stoof plotseling weg. Toen ze het beest met geaffecteerde stem nariep, werd ze onvergetelijk: ‘Lud-wig! Lud-wig!’

Ik kon mijn lachen nauwelijks inhouden. Wie vernoemt een hond naar de koning van Beieren? Hoe gek wil je het hebben? De menselijke geest is een wonderlijk ding: het duurde jaren voor mijn vorstelijke associatie plaatsmaakte voor een banale en logische verklaring voor de hondennaam. Dat gebeurde een paar weken geleden, toen ik me als cinefiel en luisteraar weer eens in Beethoven verdiepte en tot een hemeltergend besef kwam.

Populaire filmhond

De populairste Beethovenfilm uit de geschiedenis heet Beethoven. Allicht, zou je denken, net als de componist. Maar die film gaat helemaal niet over Ludwig van Beethoven. Beethoven is de naam van een filmhond. Het beest is de ster van de gelijknamige Amerikaanse familiekomedie uit 1992. Beethoven had een destijds zeer royale bioscoopopbrengst van 147 miljoen dollar en kreeg vier vervolgfilms en drie spin-offs. Kan het erger? Altijd: het is een sint-bernard. Een Zwitser! Het had een Vlaming (groot¬ouders), een Duitser (geboorte) of een Oostenrijker (bloeiperiode) mogen zijn. Maar een Zwitser?

Ludwig van Beethoven – de componist, niet de viervoeter – heeft wel meer te verduren van de filmerij. Hij deed het er niet om, maar zijn muziek wordt te pas en te onpas onder beelden gezet, door lieden die willen profiteren van zijn gave om ons te raken waar het er toe doet. In het hart bijvoorbeeld. Op de gevoelige snaar.

De trefzekere Ludwig heeft deze week heel wat te vieren: hij werd 250 jaar geleden geboren en doet er nog steeds toe. Dat komt niet door al die filmmakers en reclame¬jongens die zich zijn nalatenschap toe-eigenen. Maar hun ¬gebruik of misbruik van de muziek van Beethoven opent meer oren en geesten voor zijn genialiteit dan een sint-bernard met vier vervolgen en drie spin-offs.

 Still uit A Clock¬work Orange (1971). Hoofdpersonage Alexander ¬DeLarge slaapt met zijn idool Beethoven aan de muur.  

Bekeerd tot Beethoven

Ik kwam tot Beethoven door een geweldige film, waarin een jonge bewonderaar zich luidkeels verzet tegen het gebruik van de Negende symfonie bij heftige beelden uit het Derde Rijk. Hij noemt dat ‘een zonde’. Dat is natuurlijk kras, want de maker van de film beging die zonde zelf ook. Stanley Kubrick kon zich daarbij beroepen op de bron, want A Clockwork Orange (1971) is een getrouwe verfilming van de satirische roman van Anthony Burgess.

De auteur schetst een grimmig toekomstbeeld, waarin een nieuwe regering criminelen wil hersenspoelen, zodat ze na de behandeling als brave burgers de straat op kunnen en de bajes ruimte heeft voor politieke gevangenen. Boek en film tonen die ontwikkeling vanuit het sardonische perspectief van Alexander DeLarge, een jeugdige bendeleider die met Beethoven dweept en hem liefkozend Ludwig Van noemt.

Burgess en Kubrick pakken daar aanstekelijk mee uit: ze hebben een hele generatie opstandige jongens tot Beethoven bekeerd. Punk en metal sloegen de spijker op de kop, maar die oude Ludwig kon er warempel ook wat Van. Het valt te betwisten of we die uitkomst ‘een zonde’ moeten noemen.

Er is geen film waar ik vaker een bioscoopkaartje voor kocht dan A Clockwork Orange. Er rouleerde jarenlang een 35mm filmkopie door Nederland, die direct herkenbaar was omdat het openingsbeeld van Alex en zijn droogs-¬bende door een geel kabelspoor in twee helften werd ¬verdeeld. Die kopie draaide uiteindelijk in meer dan honderd nachtvoorstellingen in The Movies.

Ik kende Britse cinefielen die er in de jaren tachtig en negentig de veerboot voor namen, omdat Kubrick na een hetze in de schandaalpers de vertoning in Engelandhad verboden. De film was er 27 jaar niet te zien. Maar iedere Brit die ik ¬tegenkwam kende de dialogen uit het hoofd.

Tegenwoordig speelt de muziek van Beethoven een grotere rol in mijn leven dan A Clockwork Orange. Het is de vraag of die film over 250 jaar nog wordt bekeken en gewaardeerd. Maar Beethoven gaat nooit verloren, die wordt ¬altijd gehoord. Lang zal hij leven.

‘Lud-wig! Lud-wig!’

Copyright Het Parool I Bart Van der Put

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in op de nieuwsbrief

Ontvang al onze nieuwe promoties en kortingen rechtstreeks in je mailbox

Je bent ingeschreven!

Share This